حسین فصیحی

صبح هنوز کامل بیدار نشده، اما خیابان‌های تهران از ساعت‌ها قبل درگیر جنگ خاموشی هستند؛ جنگی برای چند متر آسفالت. راننده‌ای که از تاریکی سحر خودروی خود را گوشه خیابانی پارک کرده تا مبادا پس از آغاز ساعت اداری جایی برای توقف پیدا نکند، کارمندی که چند دور بی‌نتیجه در اطراف محل کارش می‌چرخد و موتورسیکلتی که ناگهان از میان خودروهای دوبله عبور می‌کند؛ این‌ها فقط بخشی از روایت روزانه شهری است که سال‌هاست زیر بار خودرو، جمعیت و بی‌نظمی نفس می‌کشد.

سرهنگ فیروز کشیر معاون اجتماعی پلیس راهور تهران بزرگ اعلام کرده از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون بیش از ۱۱۳ هزار راننده به دلیل توقف در محل‌های ممنوع و ایجاد اختلال در عبور و مرور اعمال قانون شده‌اند؛ آماری که اگرچه از شدت برخوردهای نظارتی حکایت دارد، اما در سوی دیگر، ابعاد بحران توقف‌های غیرمجاز در پایتخت را هم آشکار می‌کند. تخلفاتی که از توقف دوبله و سد معبر گرفته تا پارک روی پیاده‌رو، ایستادن در تقاطع‌ها و توقف در مسیر مخالف را شامل می‌شود؛ رفتارهایی که حالا به بخشی عادی از چهره شهر تبدیل شده‌اند.

گره‌های ترافیکی

تهران سال‌هاست با کمبود مزمن فضای پارک روبه‌روست. در بسیاری از مناطق مرکزی و محدوده‌های طرح ترافیک، پیدا کردن جای پارک به اندازه رسیدن به مقصد دشوار شده است. همین کمبود، برخی رانندگان را به سمت انتخاب ساده‌ترین اما پرهزینه‌ترین راه سوق می‌دهد؛ توقف در هر نقطه‌ای که چند متر فضای خالی دیده شود، حتی اگر عبور دیگران را مختل کند. نتیجه این وضعیت، خیابان‌هایی است که ظرفیت حرکت در آن‌ها هر روز کمتر می‌شود و گره‌های ترافیکی که گاهی تنها با یک خودروی دوبله شکل می‌گیرند.

با این حال، مسئله فقط کمبود زیرساخت نیست. بخشی از بحران به نوع نگاه شهروندان به قانون و حقوق عمومی بازمی‌گردد. راننده‌ای که خودرو را روی پیاده‌رو متوقف می‌کند، شاید تنها چند دقیقه کار داشته باشد، اما همان چند دقیقه می‌تواند عبور یک سالمند، کودک یا فرد دارای معلولیت را مختل کند. توقف نابجا، تنها یک تخلف رانندگی نیست؛ نوعی بی‌توجهی به نظم جمعی و سهم دیگران از شهر است.

انتقاد از پلیس

در این میان، انتقادها نسبت به برخوردهای سلیقه‌ای نیز همچنان وجود دارد. بسیاری از شهروندان معتقدند برخی تخلفات آشکار، به‌ویژه توقف وانت‌های دستفروش یا خودروهایی که مسیرهای پرتردد را اشغال می‌کنند، در برابر دیدگان مأموران نادیده گرفته می‌شود و جریمه‌ها نیز بازدارندگی لازم را ندارند. چرخه‌ای که در آن متخلف جریمه می‌شود اما دوباره به همان نقطه بازمی‌گردد، نشان می‌دهد مسئله فقط اعمال قانون نیست، بلکه فقدان راه‌حل پایدار شهری است.

گره‌ ترافیکی

سرهنگ فیروز کشیر، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ، می‌گوید هر توقف نابجا می‌تواند یک گره ترافیکی بالقوه باشد؛ جمله‌ای که شاید ساده به نظر برسد اما حقیقت روزمره تهران را توصیف می‌کند. شهری که خیابان‌هایش دیگر تنها محل عبور نیستند، بلکه به میدان رقابت برای تصاحب فضا تبدیل شده‌اند.

تهران امروز بیش از هر زمان دیگری به ترکیبی از مدیریت شهری کارآمد، توسعه زیرساخت‌های پارکینگ، حمل‌ونقل عمومی مؤثر و البته فرهنگ‌سازی نیاز دارد. چرا که تا وقتی احترام به حق عبور دیگران به یک باور عمومی تبدیل نشود، خیابان‌های پایتخت همچنان در محاصره خودروهایی خواهند بود که چند دقیقه توقف‌شان، ساعت‌ها از عمر شهر را تلف می‌کند.