آریا فصیحی-چرخه تخلف و تصادف موتورسواران در تهران را نمی‌توان فقط با بی‌احتیاطی راکبان توضیح داد. پژوهشی درباره موانع اجرای قوانین نشان می‌دهد ضعف آموزش، ناهماهنگی دستگاه‌ها، کمبود امکانات نظارتی و بازدارنده نبودن برخی مجازات‌ها نیز در تداوم این وضعیت نقش دارند.
موتورسیکلت در تهران برای بسیاری از شهروندان دیگر صرفاً وسیله‌ای برای رفت‌وآمد نیست؛ ابزار کسب درآمد و گاهی راه فرار از ترافیک سنگین شهر است. اما همین وسیله کوچک، وقتی بدون رعایت مقررات و با رفتارهای پرخطر در معابر حرکت می‌کند، می‌تواند به یکی از عوامل جدی تهدیدکننده ایمنی شهری تبدیل شود. استفاده نکردن از کلاه ایمنی، حرکت در خلاف جهت، عبور از چراغ قرمز، ورود به پیاده‌رو و خطوط ویژه و تردد موتورسیکلت‌های فاقد پلاک، تنها بخشی از تخلفاتی است که هر روز در خیابان‌های تهران دیده می‌شود.
با این حال، پرسش اساسی این است: چرا با وجود قوانین و برخوردهای پلیسی، این تخلفات همچنان تکرار می‌شوند؟
پژوهشی که با بررسی پرونده‌های تصادفات سال ۱۴۰۲ و دیدگاه ۷۵ نفر از مسئولان تصادفات مناطق راهور تهران انجام شده، نشان می‌دهد مسئله را نباید صرفاً به رفتار فردی موتورسواران تقلیل داد. یافته‌های این مطالعه از مجموعه‌ای از موانع ساختاری، زمینه‌ای و رفتاری حکایت دارد؛ از کمبود امکانات و زیرساخت‌های آموزشی گرفته تا محدودیت تجهیزات پلیس، ناهماهنگی دستگاه‌های مسئول و تناسب نداشتن برخی جریمه‌ها با نوع تخلف.
این یافته‌ها یک نکته مهم را برجسته می‌کند: قانون زمانی بازدارنده خواهد بود که احتمال شناسایی تخلف، برخورد مؤثر و اجرای مستمر آن وجود داشته باشد. اگر موتورسوار بداند عبور از چراغ قرمز یا حرکت در مسیر ممنوع هزینه‌ای جدی برای او ندارد، افزایش تعداد تابلوها و تکرار هشدارهای پلیسی به‌تنهایی تغییر محسوسی ایجاد نخواهد کرد.
از سوی دیگر، نمی‌توان نقش شرایط اقتصادی و شغلی را نادیده گرفت. برای گروهی از موتورسواران، این وسیله ابزار اصلی درآمدزایی است. بنابراین سیاست‌گذاری درباره آن باید ضمن برخورد با رفتارهای خطرناک، واقعیت‌های معیشتی و نیازهای حمل‌ونقل شهری را نیز در نظر بگیرد.
راهکار، نه در رها کردن تخلفات است و نه در برخوردهای مقطعی و نمایشی. تهران به مدیریت یکپارچه موتورسیکلت نیاز دارد؛ مدیریتی که آموزش پیش از صدور گواهینامه، نظارت هوشمند، اصلاح مقررات، برخورد مستمر با تخلفات پرخطر و مسئولیت‌پذیری همه دستگاه‌های مرتبط را در کنار هم قرار دهد.
البته نتیجه چنین برنامه‌ای باید قابل سنجش باشد: کاهش تصادفات و تلفات، افزایش استفاده از کلاه ایمنی، کاهش موتورسیکلت‌های فاقد پلاک و ارزیابی مستمر عملکرد دستگاه‌های مسئول.
در نهایت، موتورسوار متخلف باید پاسخ‌گوی رفتار خود باشد؛ اما نهادهای مسئول نیز نمی‌توانند از سهم خود در شکل‌گیری و تداوم این وضعیت چشم‌پوشی کنند. ایمنی خیابان‌ها محصول همکاری شهروند مسئول و مدیریت شهری پاسخ‌گوست، نه صرفاً صدور جریمه پس از وقوع تخلف.
Sunday, 8 November , 2026